De wereld van televisie heeft iets magisch. Het is de plek waar showballet schittert, de liefde bloeit in All You Need Is Love en talentenjachten de sterren van morgen voortbrengen, of tenminste: dat was zo voor het The Voice-schandaal. Geen wonder dat mensen dagelijks over het mediapark struinen, bijna met een verrekijker in de aanslag: op BN’ersafari!
Tegenwoordig ben ik zelf onderdeel van de BN’ersafari. Ik maak geen grap, er rijdt echt een toeristentreintje over het mediapark om een kijkje achter de schermen te krijgen. Natuurlijk komt die altijd precies langs als je met je uitgezakte ‘weer eens te laat opgestaan’-knot, oversized trui en much needed kopje koffie door de gangen van Hilversum schuifelt. En ja, dat weerhoudt de altijd vrolijke conducteur van dienst er niet van om te roepen: ‘Zie ik daar nou Roxy Dekker?’ Think again, vriend.
Ondertussen werk ik al zes jaar in de wondere wereld van entertainmentprogramma’s en sinds een jaar weet ik dat ik ADHD heb. En ik kan je zeggen, mijn baan is een droom en een uitdaging tegelijk. Mijn inner people pleaser heeft me al meer dan eens wat bijkomdaagjes bezorgd, toch is er geen plek waar ik liever zou werken.
Lisa Wade (45) en Ella van Tilburg (25) zitten min of meer in hetzelfde schuitje. Lisa zit in een diagnosetraject en Ella heeft net haar diagnose. Juist daarom wilde ik ze spreken, want hoe ervaren zij het om achter de schermen te werken bij TV? Wat gebeurt er met hen als de laatste danser z’n schoenen uitgooit en de presentator z’n auto instapt, of in het geval van Lisa: als de camera uitgaat.
Een leven voor de camera
Lisa is van origine dramaturg en moeder van twee kinderen. Ze werkt al een tijd in de media, wie weet ken je haar wel van programma’s als 13 in de oorlog of Het Klokhuis. Jarenlang staat ze voor de camera, doorgaans met een grote glimlach en energie van hier tot aan Tokyo. ‘Ik was altijd een people pleaser, ik kan perfect bedenken hoe de ander wil dat je je gedraagt. Ik was al jong een soort kameleon. Er was voor mij geen ruimte om lastig te zijn. Of ik ADHD heb of iets heb ontwikkeld wat erop lijkt door de onveiligheid die ik voelde, dat gaan we zien.’ Nu werkt ze vooral op freelancebasis als mediamaker. Presenteren doet ze nog wel, maar niet meer zo frequent op nationale televisie: ‘Werken in de media op beeld vond ik echt een uitdaging. Je krijgt een script, leert dat uit je hoofd. Het lastige is dat je daar veel waardering voor krijgt, maar je speelt een rol, het is niet wie je echt bent.’ En dat maskeren voelde voor haar steeds meer alsof ze zichzelf geweld aandeed: ‘Als ik voor Het Klokhuis zestig soorten koekjes moest proeven en tussendoor haast zat over te geven, jammer joh. Nog een keer. Het deed er niet toe of ik bang was of een gebroken hart had, het moest er leuk uit zien op camera. En dat leek me net teveel op dat overlevingsmechanisme uit m’n jeugd. Opnieuw was wat ik er zelf van vond of bij voelde totaal niet relevant.’
Ik beleef nu een soort interne coming-out als potentiële ADHD’er
Met haar masker stevig in de achterzak trotseert Lisa jarenlang de spannende, maar soms genadeloze wereld van de media. Tot de huisarts haar kortgeleden een spiegel voorhoudt. Het oordeel? Dikke kans dat er ADHD in het spel is. ‘In eerste instantie leek het daarna alsof de klachten die ik had, die vermoedelijk ADHD zijn, erger werden,’ vertelt ze. ‘Na een leven lang ongezond survivalgedrag, stopte ik met m’n best doen en liet ineens alles toe wat ik de hele tijd had onderdrukt. Ik raakte sneller overprikkeld en moest na sociale momenten of na een werkdag soms dagen bijkomen. Het masker ging af en pas toen voelde ik de vermoeidheid van al dat m’n best doen.‘
Onderprikkeld
Als Lisa hoort dat ze mogelijk ADHD heeft, begint het eigenlijk pas. Laagje voor laagje pelt ze sindsdien haar brein af. Haar directheid, de people pleaser in haar en de continue dopaminesafari in haar hoofd worden langzaam verklaard. Maar ook de schaduwzijde, misschien nog wel lastiger dan overprikkeling, komt bovendrijven: onderprikkeling. ‘Onderprikkeling voelt voor mij zo oncomfortabel alsof iemand naalden in je hersens steekt. De enorme concentratie bij opnames afgewisseld met uren wachten, was slopend voor me. Dan ging ik tussendoor continu op zoek naar dingen om m’n hersenen geprikkeld te houden. Als ik maar iets te doen had. Koffie zetten, statieven sjouwen, bellen. Liefst alles tegelijk. Maar laat me niet niks doen. Het liefst ben ik na het draaien ook meteen weg. Vergaderen kan ik al helemaal niet. Binnen een minuut weet ik waar we na anderhalf uur lullen gaan eindigen en ik mag niet ondertussen zestien dingen tegelijk doen om m’n hersens genoeg te doen te geven anders zie ik er ongeïnteresseerd uit. Echt een marteling..’
Eigenlijk is het net een wervelwind: het ene moment viert je hyperfocus hoogtij, je stuitert van deadline naar deadline en dan boem, in een keer al je energie weg. Lisa: ‘Ik heb altijd gedacht, ik kan bepaalde dingen niet. Maar het moet zijn: ik heb iets anders nodig, dan kan ik heel veel. Ik beleef nu een soort interne coming-out als potentiële ADHD’er. Het is ook verdrietig dat wij (vrouwen, red.) onze ware behoeften zo hebben verstopt in de overtuiging dat je niet voldoet als je jezelf echt laat zien. Het enige wat ik kan doen is nu knetterhard genieten van het leven en laten zien, ook aan mijn kinderen, dat het oke is om jezelf te zijn en jezelf te geven wat je nodig hebt. En waar je naar verlangt.’ En voor jezelf kiezen, betekent niet dat we Lisa nooit meer zien op de beeldbuis. ‘Ik stond altijd ‘aan’, maar zette mezelf daarbij nooit op één. Als ze me morgen bellen voor een tv-programma dan zeg ik ja, maar ik ga niet meer op m’n tenen lopen. Ik ben niet meer het meisje dat pleziert maar ik ben een vrouw die voor zichzelf staat ook als dat betekent dat ze daarbij onaangenaam is voor een ander. Ik kan keihard vechten. Voor mensen waar ik van hou, mijn kinderen, maar me ook vastbijten in een onderwerp. Het maakt me ook tot wie ik ben. Die hyperfocus, ergens helemaal voor gaan: dat is het beste gevoel wat er is.’
Waar Lisa een CV heeft opgebouwd waar je u tegen zegt, maakt Ella van Tilburg (25) juist haar entree. Werken in de media runs in the family, en dus gaat ze als klein kind al mee met haar vader naar RTL Boulevard. Inmiddels werkt ze met mensen die haar dus al flink wat jaartjes kennen. ‘De sfeer die er hing vond ik altijd al leuk. Iedereen is sociaal, ik herkende mezelf in de mensen. Op het toelatingsexamen voor de studie journalistiek in Tilburg haalde ik de hoogste score. Toen dacht ik, dit is het. Let’s go!’
Nu hoor ik je denken, maar nee: Ella is alles behalve een nepobaby. Nog voor ze haar studie heeft afgerond hangt ze namelijk al rond op de redactievloer van concurrent Shownieuws. De televisiewereld en Ella blijken een match made in heaven. Snel schakelen? Graag! Alles tot in de puntjes regelen onder hoge druk? Perfect! En zo kom je dus op de nieuwsdienst van RTL Boulevard terecht. ‘Op de nieuwsdienst heb je te maken met strakke deadlines: er komt breaking news binnen, je moet snel schakelen. Dat vind ik fantastisch. Ik merk dat ik het juist moeilijker vind als ik géén deadline heb, dan raak ik veel sneller afgeleid.’
‘Ik vind het moeilijk om te denken: het is wat het is’
Die inzichten komen pas als Ella iets meer dan een jaar geleden vermoedt dat ze ADHD heeft: ‘Ik ben best gestructureerd opgevoed en heb op kamers vaak kunnen ‘meeliften’ op de structuur van anderen. Toen ik alleen ging wonen stortte dat als een kaartenhuis in. De afwas bleef staan, ik plande mezelf helemaal klem met sociale afspraken en had geen idee waarom ik daarna zo uitgeput was. Totdat een collega zei: ‘Is het niet ADHD?’ Dat kwam uit de onderzoeken bij de psycholoog en toen vielen er dingen op z’n plek.’
Op persoonlijk vlak valt het kwartje voor Ella, maar op de werkvloer is het nog een leerproces. Ze werkt nog niet zo lang bij RTL Boulevard en merkt dat ze kritisch is op zichzelf en een echte pleaser: ‘Ik wil het graag goed doen voor anderen en vind het lastig als ik in een nieuwe functie op de redactie niet meteen op hetzelfde niveau presteer.’ Haar energie en spontane ideeën zijn een superpower, maar er schuilen ook valkuilen. ‘Als ik een onderwerp krijg dat me totaal niet interesseert, kan dat mijn hele dag verpesten,’ vertelt ze. “Ik ben streng voor mezelf, wil aan alle verwachtingen voldoen en vind het moeilijk om simpelweg te denken: het is wat het is. Maar als ik een onderwerp wél interessant vind, ga ik er helemaal in op. Dan wil ik van A tot Z alles weten, en dat weet ik dan ook.’
Voor nu is ze op haar plek, maar wat is ADHD zonder ambities? En dus droomt Ella van een baan waarbij ze mensen aanstuurt als eindredacteur of projectmanager waarbij elke eigenschap optimaal wordt benut. ‘Ik ben van mezelf heel creatief en ik geloof dat dat ook met ADHD te maken heeft. Ik heb energie voor tien en als ik iets leuk vind om te doen, dan verlies ik mezelf helemaal. Laat mij maar lekker iets van het begin tot het eind opzetten, contacten onderhouden en dat soort dingen. Voor veel mensen is dat overweldigend, maar voor mij is dat juist heel overzichtelijk.’
So, what?
Ben ik weer, en na het schrijven van dit artikel kan ik maar een conclusie trekken. Als je het mij vraagt kan de mediawereld niet zonder ADHD’ers. We pleasen ons een weg tussen de draaiboeken en camera’s door, terwijl we uit alle macht proberen dat niet te doen. Zeker voor mensen die hun hele leven hebben gehoord ‘te druk’ te zijn, of ‘niet gestructureerd genoeg’, think again en zie ons nu eens lekker gaan op die deadlines. Ons werk is eigenlijk een all inclusive resort met all you can consume dopamine, en ook al moet ik daar soms van bijkomen, ik zou niets liever willen.
Wat heb je nodig?
In een dynamische omgeving als de media liggen vet veel kansen voor mensen met ADHD. Prikkels genoeg, reuring en elke dag een andere uitdaging. Kennis en acceptatie is key. Herkennen, erkennen en bespreekbaar maken van hoe je brein werkt is onwijs belangrijk, maar het is voor onszelf al lastig, laat staan voor de mensen om ons heen. Een paar handvatten:
De mediawereld zit bomvol retegezellige ADHD’ers, weet jij van wie de volgende uitspraken zijn?
Welke coach van The Voice USA ontdekte op latere leeftijd dat hij nog steeds ADHD heeft?
Welke succesvolle Nederlandse actrice blijkt in een interview met de Volkskrant net als iedereen behoorlijk te strugglen met plannen?
Welke Amerikaanse talkshowhost heeft moeite met stilzitten?
Welke Nederlandse presentator ging voor het oog van duizenden Nederlanders een diagnosetraject aan op tv?
Welk ‘buitenbeentje’ die dit bericht op social media deelde, heeft het toch maar mooi tot nationale televisie geschopt?
De antwoorden vind je onderaan op pagina 26 van Dopa Magazine 😉
Lees hier wekelijks met onze gastbloggers mee. Ze schrijven over alle onderwerpen rondom ADHD. Een feestje van herkenning!
